Η πάλη τσολίτα εξηγείται

Τι παρακολουθείτε

Η πάλη των cholitas είναι ένα στημένο θέαμα στην παράδοση της lucha libre. Οι αγώνες είναι χορογραφημένοι, με γραμμένους χαρακτήρες και προκαθορισμένα αποτελέσματα, ωστόσο οι ρίψεις και οι πτώσεις είναι σωματική εργασία που μπορεί να τραυματίσει τις παλαίστριες. Συνήθως μια técnica που παλεύει καθαρά συναντά μια ruda που παραβιάζει τους κανόνες, ένας διαιτητής κοιτάζει αλλού την λάθος στιγμή, και το πλήθος φωνάζει για την αγαπημένη του. Αυτό που το ξεχωρίζει είναι το ένδυμα. Οι γυναίκες παλεύουν με την pollera, τη στρωτή φούστα των γυναικών των Άνδεων, αντί για το spandex και τις μάσκες της μεξικανικής lucha libre. Είναι θέατρο, άθλημα και δήλωση ταυτότητας ταυτόχρονα, που εκτελείται σε απόσταση αναπνοής από το κοινό, σε μια αίθουσα που συνήθως είναι γεμάτη θόρυβο, ποπ κορν και απόψεις για το ποιος αξίζει να κερδίσει.

Από πού προήλθε η lucha libre

Η lucha libre είναι το μεξικανικό στυλ επαγγελματικής πάλης. Έφτασε στο Μεξικό στις αρχές του 20ού αιώνα και εξελίχθηκε σε δική της μορφή, με μάσκες, γρήγορα κλειδώματα και εναέριες κινήσεις. Μασκοφόροι παλαιστές εμφανίστηκαν γύρω στη δεκαετία του 1920 και έγιναν ευρέως διαδεδομένοι τη δεκαετία του 1930, και στο Μεξικό η μάσκα αντιμετωπίζεται ως κάτι σχεδόν ιερό. Το στυλ εξαπλώθηκε σε όλη τη Λατινική Αμερική στα μέσα του 20ού αιώνα, και μέχρι τη δεκαετία του 1960 η Βολιβία είχε αρκετές οργανώσεις lucha libre, μεταξύ τους οι Titanes del Ring, οι Τιτάνες του Ρινγκ. Αυτά τα ανδρικά πρωταθλήματα είναι ο κόσμος στον οποίο μπήκαν οι cholitas, και η φόρμουλα καλού-εναντίον-κακού που δανείστηκαν. Η ίδια η lucha libre του Μεξικού ανακηρύχθηκε άυλη πολιτιστική κληρονομιά της Πόλης του Μεξικού το 2018, κάτι που δίνει μια αίσθηση του πόσο σημαντικό είναι το στυλ στην περιοχή.

Πώς μπήκαν οι γυναίκες στο ρινγκ

Οι γυναίκες εμφανίστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 2000, και οι πηγές δεν συμφωνούν για το πώς. Ένας δημοσιογράφος το τοποθετεί στο 2001, όταν η προσέλευση έπεφτε και ο Juan Mamani, πρόεδρος των Titans και ο ίδιος παλαιστής, αναζήτησε νέους τρόπους να κερδίσει πίσω τους φιλάθλους. Μια ανοιχτή ακρόαση προσέλκυσε δεκάδες γυναίκες, και οι γυναίκες Aymara που συμμετείχαν προσέλκυσαν περισσότερους φιλάθλους. Μια άλλη αφήγηση λέει ότι η ιδέα γεννήθηκε από έναν μικρό κύκλο γυναικών που χρησιμοποιούσαν την πάλη για να ανακουφίσουν το άγχος και να ανακτήσουν την αυτοπεποίθησή τους μετά από ενδοοικογενειακή βία, και ότι ένας διοργανωτής είδε την εμπορική της δυναμική. Και οι δύο ιστορίες καταλήγουν στο ίδιο σημείο: γυναίκες στο ρινγκ στο El Alto, με polleras, μπροστά σε ένα πληρωμένο κοινό που δεν είχε ξαναδεί κάτι τέτοιο.

Από την ιδέα ενός διοργανωτή στη δική τους ένωση

Στην αρχή, οι γυναίκες ήταν μέρος ενός πρωταθλήματος που διοικούσαν άνδρες. Οι δημοσιογράφοι περιγράφουν την ιδέα ως κίνηση μάρκετινγκ, και ένας συγγραφέας το 2012 υποστήριξε ότι η πρώτη παρουσίαση έδειχνε ελάχιστο σεβασμό για τις γυναίκες που συμμετείχαν. Αυτή είναι μια δίκαιη ανάγνωση που αξίζει να κρατήσετε στο μυαλό σας. Με τον καιρό οι cholitas σχημάτισαν τη δική τους ανεξάρτητη ένωση και τώρα διοργανώνουν τους δικούς τους αγώνες, σύμφωνα με μια αφήγηση του 2017. Το θέαμα που μπορείτε να κλείσετε σήμερα είναι το προϊόν αυτής της αλλαγής, ένα project που το τρέχουν οι ίδιες οι παλαίστριες, όχι μόνο ένα θέαμα οργανωμένο γύρω τους. Αρκετά πρακτορεία πουλούν πλέον επισκέψεις, και μια αναφορά του 2012 λέει ότι μέχρι τότε γίνονταν εκδηλώσεις και σε όλη τη La Paz, οπότε το θέαμα δεν περιορίζεται πια σε μία αίθουσα.

Η pollera στο ρινγκ

Στο ρινγκ οι cholitas φορούν ό,τι φορούν και στον δρόμο: μια πολύφυλλη φούστα pollera πάνω από μεσοφόρια, ένα σάλι, πλεξούδες και ένα καπέλο bowler. Οι δημοσιογράφοι που έχουν καλύψει το θέαμα το περιγράφουν ως δήλωση ότι οι γυναίκες δεν χρειάζεται να εγκαταλείψουν την ταυτότητά τους για να αγωνιστούν. Οι cholitas αυτοαποκαλούνται γυναίκες της pollera, mujeres de la pollera. Πριν από έναν αγώνα, οι ερμηνεύτριες περιγράφονται να αφαιρούν τα καπέλα, τα σάλια και τα κοσμήματά τους, ώστε αυτό που βλέπετε στο ρινγκ είναι η φούστα, η μπλούζα και οι πλεξούδες. Εκεί που οι Αμερικανίδες παλαίστριες φορούν spandex, οι cholitas κρατούν τα καθημερινά ρούχα των γυναικών των Άνδεων. Το φόρεμα είναι δικό τους, όχι κοστούμι, και μια πιο φαρδιά φούστα θεωρείται γενικά καλύτερη, καθώς πιστεύεται ότι δηλώνει υγεία.

Διαβάστε στη συνέχεια: Ποιες είναι οι cholitas;

Ανατομία ενός αγώνα

Ένας αγώνας ξεκινά με μια είσοδο. Οι περιγραφές αναφέρουν τις παλαίστριες να χορεύουν σε μουσική των Άνδεων και να κάνουν μια εντυπωσιακή πορεία προς το ρινγκ, μετά την οποία η αίθουσα ησυχάζει. Έπειτα έρχεται η αναμέτρηση καλού και κακού. Η técnica είναι ευγενική, ακολουθεί τους κανόνες και κερδίζει με τεχνικές κινήσεις. Η ruda παραβιάζει τους κανόνες ενώ ο διαιτητής κοιτάζει αλλού. Συνήθως κερδίζει η técnica, και το κοινό φεύγει ικανοποιημένο. Λαβές όπως κεφαλοκλειδώματα, τραβήγματα μαλλιών, γροθιές και κλωτσιές εμφανίζονται, μαζί με ακροβατικά και τούμπες. Το χιούμορ είναι μέρος του όλου, όπως και το κοινό, που ζητωκραυγάζει, γιουχάρει και μερικές φορές κυνηγιέται ανάμεσα στις θέσεις.

Το κοινό είναι το μισό θέαμα

Το κοινό είναι μέρος της παράστασης. Οι θεατές παίρνουν θέση στην αναμέτρηση καλού και κακού, ζητωκραυγάζουν για τον αγαπημένο τους και γιουχάρουν την ruda, και οι παλαίστριες παίζουν γι' αυτούς, ατενίζοντας έναν heckler ή κυνηγώντας έναν αντίπαλο ανάμεσα στις θέσεις. Οι δημοσιογράφοι περιγράφουν μια αίθουσα που μοιάζει με σχολικό γυμναστήριο, με τους φιλάθλους λίγα εκατοστά από το ρινγκ, οικογένειες και τουρίστες ανακατεμένους με ντόπιους θαμώνες. Τα σόου ξεκίνησαν στο El Alto, όπου πολλοί θεατές είναι αυτόχθονες και εργαζόμενοι άνθρωποι, και λειτουργούν πρώτα ως φθηνή, θορυβώδης διασκέδαση. Συμμετάσχετε, και οι αγώνες θα βγάζουν περισσότερο νόημα.

Ποιες είναι οι παλαίστριες

Οι παλαίστριες είναι αυτόχθονες Βολιβιανές γυναίκες, και το πρόγραμμα συνήθως συνδυάζει αγώνες cholitas με ανδρικούς αγώνες και μικτούς αγώνες. Πολλές έχουν άλλη δουλειά παράλληλα με το ρινγκ, όπως το να πουλούν στον δρόμο, και πολλές φροντίζουν οικογένειες. Τα ονόματα στο ρινγκ σας λένε σε ποια πλευρά βρίσκεται μια παλαίστρια: η 'la Cariñosa' είναι η στοργική και η 'la Mala' η κακιά. Οι δημοσιογράφοι περιγράφουν παλαίστριες που αγωνίζονται ως técnicas και άλλες που παίζουν τον κακό, και οι ρόλοι απαιτούν πραγματική αθλητική ικανότητα. Ένα προφίλ καταγράφει μια πρωταγωνίστρια που περιγράφει τον εαυτό της ως τεχνική, όχι βίαιη, και που λέει ότι είναι περήφανη που είναι Βολιβιανή γυναίκα.

Γιατί σημαίνει κάτι παραπάνω από ένα σόου

Η pollera κουβαλά ιστορία. Πριν από την επανάσταση του 1952 οι αυτόχθονες στη Βολιβία δεν μπορούσαν να ψηφίσουν ή να κατέχουν γη και ήταν αποκλεισμένοι από την κεντρική πλατεία της La Paz. Οι cholas υφίσταντο διακρίσεις για δεκαετίες μετά, και οι λέξεις chola και cholita χρησιμοποιούνταν ως υποτιμητικοί χαρακτηρισμοί. Αφού ο Evo Morales ανέλαβε τα καθήκοντά του το 2006, και με τον νόμο του 2010 κατά του ρατσισμού, η εικόνα άλλαξε. Κάποιοι Βολιβιανοί βλέπουν τις παλαίστριες ως σημάδι αυτής της αλλαγής, και ένας υφυπουργός είπε σε ένα αμερικανικό ραδιοφωνικό πρόγραμμα ότι δείχνουν μια διαφορετική εικόνα της Βολιβίας. Άλλοι βλέπουν ένα προϊόν ψυχαγωγίας που πληρώνει λίγα. Και οι δύο αναγνώσεις είναι κοινές, και καμία δεν ακυρώνει την άλλη.

Μια λέξη που θέλει προσοχή

Οι λέξεις chola και cholita ήταν ιστορικά φυλετικοί υποτιμητικοί χαρακτηρισμοί. Στη Βολιβία πολλές γυναίκες της pollera τις έχουν οικειοποιηθεί, και τον Οκτώβριο του 2013 η πόλη της La Paz ανακήρυξε την chola paceña μέρος της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της. Σε άλλες χώρες, μεταξύ τους και το Περού, οι λέξεις εξακολουθούν ως επί το πλείστον να εκλαμβάνονται ως μειωτικές, και ακόμη και στη Βολιβία το υποκοριστικό μπορεί να ακουστεί υποτιμητικό από λάθος στόμα. Οι επισκέπτες μπορούν να ακολουθήσουν τη χρήση της ίδιας της παράστασης, cholita luchadora, και να ακούσουν πώς οι γυναίκες περιγράφουν τον εαυτό τους. Μη χρησιμοποιείτε τη λέξη για μια γυναίκα που δεν την έχει επιλέξει, και μην αντιμετωπίζετε την pollera ως στολή μεταμφίεσης.

Για ποιους δεν απευθύνεται

Αν αναζητάτε έναν πραγματικό αθλητικό αγώνα, αυτό δεν είναι ένας, καθώς τα αποτελέσματα είναι προσχεδιασμένα. Αν ψάχνετε για ένα αρχαίο τελετουργικό των Αϊμάρα, ούτε αυτό θα το βρείτε. Το σόου μετρά περίπου δύο δεκαετίες ζωής και δανείζεται τη μορφή του από το μεξικανικό lucha libre, αν και το ένδυμα κουβαλά αιώνες ιστορίας. Αν η σκηνοθετημένη βία, το θορυβώδες κοινό και μια κρύα αίθουσα σε υψόμετρο σας ακούγονται δυσάρεστα, μια πιο ήσυχη βραδιά στη Λα Πας μπορεί να σας ταιριάζει καλύτερα. Και αν σκοπεύετε να αντιμετωπίσετε τις παλαίστριες ως αξιοθέατο, το σόου δεν θα σας ανταμείψει. Είναι επαγγελματίες που κάνουν μια σκληρή δουλειά μπροστά σε κοινό, και ο καλύτερος τρόπος να το παρακολουθήσετε είναι να γίνετε μέρος του κοινού.